به گزارش خبرگزاری حوزه، دهمین جلسه ایدهپردازی در اجرای پیام مقاممعظمرهبری (حوزه پیشرو و سرآمد) با حضور آیتالله اعرافی مدیر حوزههای علمیه، ویژه اساتید فقه و اصول حوزه علمیه قم با موضوع «حوزه پیشرو و روشهای آموزش فقه» که از سوی معاونت آموزش حوزه های علمیه در مدرسه علمیه معصومیه قم برگزار شد.
بیشتر بخوانید:
اجرای طرح «اصلاحات سطوح عالی» / تولید «منظومه اسناد پایه» در حوزههای علمیه برای نخستین بار
در این نشست جمعی از اساتید سطوح عالی فقه و اصول حوزه علمیه قم پیشنهادها و دغدغه های خود را مطرح کردند.
ببینید:
گزارش ویدئویی نشست اساتید فقه و اصول حوزه علمیه قم با حضور آیت الله اعرافی
ضرورت بازنگری در آموزش فقه
در ابتدای این نشست حجتالاسلام والمسلمین زنجیرزن در تشریح رویکردهای نوین آموزشی در حوزه علمیه، بر لزوم غنیسازی متون درسی با مباحث تاریخ فقه شیعه تأکید کرد و تدوین کتب آموزشی پیشرفته با متدولوژی علمی را گامی اساسی در ارتقاء سطح دانش طلاب دانست.
بیشتر بخوانید:
تصویب دروس جدید در مقطع خارج / اجرای طرح «دروس تکمیلی و فوقبرنامه»
وی با اشاره به هفت محور اصلی در حوزه آموزش پیشرو فقه، محور نخست را ضرورت فراگیری تاریخ فقه شیعه و فلسفه فقه برشمرد و گفت: ضرورت دارد تا با تدوین کتبی جامع در حوزه تاریخ فقه، مباحث ارزشمند فقهای عظیمالشأن به صورت منسجم گردآوری و ارائه شود. همچنین، پرداختن به فلسفه فقه و چرایی ضرورت آن، به ویژه با تلقی فلسفه مضاف به عنوان یکی از علوم ضروری امروزی، میتواند انگیزه طلاب را در تحصیل علم فقه افزایش دهد.
استاد حوزه تصریح کرد: فقدان نگاه سیستماتیک و درک عمیق مبانی، باعث ورود طلاب به فضایی مبهم میشود؛ لذا اکیداً توصیه میشود مباحث تاریخ فقه شیعه و فلسفه فقه در متون آموزشی گنجانده شود. این علوم باید پیش از ورود به مباحث تخصصی فقه و پس از گذراندن فقه توصیفی، توسط دانشپژوهان فرا گرفته شوند.
حوزه علمیه؛ پیشران تمدن نوین اسلامی؛ تأکید بر فقه حکومتی و آیندهپژوهی
در ادامه این نشست حجتالاسلام والمسلمین تلخابی با استناد به پیام مقام معظم رهبری در یکصدمین سال بازتأسیس حوزه علمیه قم، بر نقش کلیدی حوزه به عنوان پیشران و موتور محرکه امت اسلامی برای تحقق تمدن نوین اسلامی تأکید کرد.
وی با اشاره به پیام رهبر انقلاب اسلامی، اوج حرکت انقلاب را شکلگیری و استقرار تمدن نوین اسلامی با محوریت انسان کامل و استقرار حکومت توحیدی در سرتاسر عالم دانست و گفت: رهبر معظم انقلاب در پیام صد سالگی حوزه علمیه قم، مسیر دستیابی به این قله را ترسیم نموده و حوزه علمیه را به عنوان پیشران این حرکت عظیم معرفی کردهاند.
توسعه تفکر فقه حکومتی؛ گام نخست تحول در حوزههای علمیه
حجتالاسلام والمسلمین تلخابی، مهمترین گام و شاید اولین گام در این مسیر را ایجاد تفکر "فقه حکومتی و تمدنی" در ذهن اساتید حوزه علمیه قلمداد کرد و افزود: برای ایجاد تحول، نقطه ثقل این تغییر نگرش، ظرفیت عظیم حوزه است که نیازمند کار ویژهای در زمینه فقه حکومتی و تبیین کارآمدی آن برای اساتید معظم است.
این استاد حوزه علمیه، یکی دیگر از اقدامات ضروری را تدوین "فقه جامعه" نسبت به مسائل مستحدثه برشمرد و خواستار احصا، طبقهبندی و سازماندهی این مسائل شد و پیشنهاد کرد: پس از این مراحل، هر طبقه از مسائل به گروهی از فضلای محترم واگذار شود. البته در این زمینه زحماتی کشیده شده که لازم است تقویت شوند.
حجتالاسلام والمسلمین تلخابی همچنین بر ضرورت "تدوین و تنظیم اصول فقه مسائل مستحدثه" تأکید کرد و بیان داشت: قواعد استنباط اصول فقه که در حال حاضر عمدتاً بر مبنای آثاری چون "اصول مظفر" و "کفایه" استوار است، نیازمند تدوین و تنظیم جدیدی برای مسائل مستحدثه است تا پاسخگوی نیازهای امروزی باشد. این امر با کمک اساتید محقق حوزه انشاءالله به سرانجام خواهد رسید.
تربیت فقیه انقلابی و تدوین فقه انقلاب
در ادامه این نشست حجتالاسلام والمسلمین گلشن، بر لزوم رویکردی آیندهنگرانه و تحولی عمیق در ساختارهای فقهی تأکید کرد و تربیت فقیهان انقلابی و تدوین "فقه انقلاب" را ضرورتی برای پاسخگویی به نیازهای اجتماعی و تمدنی امروز دانست.
وی، واژه "پیشرو" را در آموزش فقه، مستلزم نگاهی فراتر از مسائل روزمره و "مسائل مستحدثه" دانست و گفت: لازم است پیش از وقوع مسائل جدید، تحولات آتی جامعه پیشبینی و روشهای حل آنها در چارچوب فقه تبیین شود. حوزه علمیه باید به سمت آیندهپژوهی حرکت کند، نه صرفاً مواجهه با مسائل پیش آمده. این رویکرد، لازمهی تدریس و تعلیم و تعلم طلاب است تا آمادگی مواجهه با چالشهای آینده را کسب کنند.
تحول در ساختارهای فقهی؛ ضرورتی برای پویایی
این اسناد حوزه علمیه، حوزه پیشرو را به معنای تربیت "فقیه انقلابی" و گرایش به "فقه انقلاب" دانست و افزود: باید به سمت تدوین "فقه انقلابی" حرکت کرد. چارچوب فکری طلاب از همان ابتدا باید متناسب با مسائل اجتماعی و تمدنی شکل گیرد و قواعد فقه انقلابی، که نیازمند فکر و تدوین است، باید در کتب درسی گنجانده شود. همچنین، به جای فقیه اجتماعی، باید به "فقه اجتماعی" رو آورد و قواعد آن استنباط و در متون آموزشی وارد شود.
حجتالاسلام والمسلمین گلشن به ضرورت گذار از مرحله "حل مسئله" به "ایدهپردازی" اشاره کرد و بیان داشت: پس از یادگیری حل مسئله، طلاب باید بتوانند به مرحله ایدهپردازی برسند تا از حالت انفعالی خارج شده و ذهنی فعال و خلاق پیدا کنند. کتابهای درسی باید به گونهای تنظیم و تدوین شوند که روش حل مسائل، به شکلی واضحتر، نمایان باشد؛ در صورت نیاز، عبارات کتابها باید جابجا، حذف یا اضافه شوند تا طلاب با روش استنباط در کتب اصولی و فقهی به خوبی آشنا شوند.
ضرورت تعاملات علمی بینالمللی و توسعه «فقه اجتماعی» در حوزه علمیه
در ادامه حجتالاسلام والمسلمین عبدالهی با اشاره به پیشرفتهای اخیر در علوم اسلامی و انسانی، بر لزوم انتقال این دستاوردها به عرصه بینالملل تأکید کرد و اظهار داشت: اگر بخواهیم به لوازمات فقه پیشرو بپردازیم، نظرات جدید و نوآوریهای بسیار خوبی در داخل کشور، به ویژه در حوزه، اتفاق افتاده است؛ معالوصف این نوآوریها به خارج از ایران منتقل نمیشود و جهان غیرایرانی اطلاعاتی از دستاوردهای ما ندارد. از سوی دیگر، ما نیز از نوآوریهای جهان خارج بیاطلاعیم و اگر تدابیری برای ایجاد تعامل علمی و ارتباطات در حوزه نوآوریها اندیشیده شود، بسیار مفید و سازنده خواهد بود.
این استاد حوزه در ادامه به ضرورت آموزشهای پیشنیاز برای طلاب اشاره کرد و گفت: همانطور که برخی از اساتید اشاره فرمودند، آموزشهای پیشنیاز ضروری است. ممکن است یک طلبه به سطوح عالی علمی نیز برسد، اما دروسی همچون تاریخ فقه، تاریخ اصول، فلسفه فقه و اصول، و مکاتب فقهی و اصولی که به طور اجمالی برای بدنه عمومی حوزه ناآشناست، باید به عنوان پیشنیاز بازبینی، تکمیل و گنجانده شوند.
فقه از عرصه فردی به عرصه اجتماعی تسری پیدا کرده است
حجتالاسلام والمسلمین عبدالهی با بیان اینکه به برکت خون شهدا و تداوم زعامت رهبری معظم، فقه از عرصه فردی به عرصه اجتماعی تسری پیدا کرده است، خاطرنشان کرد: نکته حائز اهمیت آن است که ابتدا باید تحقیقات اجتهادی عمیق در خصوص نظر دین در مباحث فقه غیرفردی (اعم از سیاست، اقتصاد، فرهنگ، اجتماع و خانواده) صورت گیرد و سپس به نام دین وارد عرصه شود. گاهی مشاهده میشود که کتابی به نام دین نوشته میشود، اما دارای محتوای ضعیف و غیرقابل ارائه است. باید کارهای مطالعاتی و اجتهادی دقیق انجام شود و سپس نظرات ارائه گردد.
تقدیر از آیت الله اعرافی
وی در خصوص حرکت اخیر در توسعه فقههای مضاف اظهار داشت: در این زمینه، حضرت آیتالله اعرافی حرکتی بسیار زیبا، عالمانه، ابداعی و مبارک را آغاز کردهاند، اما در اکثر رشتهها کار تام و تمامی انجام نگرفته است. اگرچه در برخی حوزهها کارهای خوبی انجام شده، اما با مرور کتابها و بررسی کمیتههای موظف مشخص میشود که بسیاری از بخشها غنیسازی نشده است. این در حالی است که فقه فردی شاید عوارض منفی نداشته باشد، اما ارائه نظرات ناقص در فقه اجتماعی به جای خدمت، ممکن است باعث ضرر به دین شود.
مدیریت علمی، انس با درس و اصلاح شیوه تدریس، سه رکن اصلی تحول در حوزه هستند
در ادامه این نشست حجتالاسلام والمسلمین معروفی تأکید کرد: علمیت باید اولویت اول باشد و این علمیت پایهای برای هرگونه تحول در سایر رشتهها محسوب میشود. مدیریت علمی، انس با درس و اصلاح شیوه تدریس، سه رکن اصلی تحول در حوزه هستند
ارتقای سطح تدریس اساتید
وی با اشاره به شیوه تدریس برخی اساتید افزود: در برخی مدارس، شرح لمعه سه گونه تدریس میشود؛ یکی فقط متن را میخواند، دیگری اکتفا به شرح و احادیث نقلی میکند و گروهی تمام شرح را تکرار میکنند. این نوع تدریسها خروجی مطلوب را به همراه ندارد و باید مدیریت و نظارت دقیقی بر شیوه تدریس اعمال شود.
حجتالاسلام والمسلمین معروفی در پایان خاطرنشان کرد: برای تحقق ایدههای آینده و پیشرفتهای جدید در علوم اسلامی، نیازمند حوزهای توانمند با اساتید کارآمد هستیم تا با حول و قوه الهی و به دعای حضرت ولیعصر(عج)، این اهداف محقق شود.
انتهای پیام
نظر شما